Γιατί τρως όταν έχεις άγχος;

Τι κάνει η Βιολογία της Παρηγοριάς; Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο; 

Αν με παρακολουθείς θα σου είναι γνωστός ο μηχανισμός "fight or flight", δηλαδή μάχη ή φυγή. Συμβαίνει όταν νιώσουμε κίνδυνο και πατηθεί το κόκκινο κουμπί συναγερμού. Έτσι κατά την διάρκεια έντονου άγχους το σώμα μας θέλει ή να δώσει τη δική του μάχη ή να τρέξει μακριά. Τι συμβαίνει με βάση τη Βιολογία; Λοιπόν, το σώμα σου όλο γεμίζει με κορτιζόλη και φυσικά μιλάμε για τη γνωστή σε όλους ορμόνη του στρες. 

Η συγκεκριμένη ορμόνη έχει μια αποστολή. Να ειδοποιήσει τον εγκέφαλο ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος (πατάει το κόκκινο κουμπί που λέγαμε). Εκεί ο εγκέφαλος ενεργοποιείται και για να σωθεί θέλει το όπλο του. Δηλαδή ενέργεια για να δώσει τη μάχη ή να φύγει. Ποια είναι λοιπόν η πηγή ενέργειας για το σώμα; Σωστά μάντεψες. Το φαγητό. Συγκεκριμένα οι υδατάνθρακες και η ζάχαρη. 

Για του λόγου το αληθές σκέψου. Λιγουρευτηκες ποτέ μπρόκολα μαρούλι ή καρότα; Όχι. Στο μυαλό σου υπάρχουν τα πατατάκια, η σοκολάτα, τα μακαρόνια και οι πίτες. 

Τι γίνεται όμως όταν τρώμε τις συγκεκριμένες νόστιμες κατά πολλούς τροφές; 

Ο εγκέφαλος εκείνη τη στιγμή απελευθερώνει ντοπαμίνη και σεροτονίνη, είναι οι ορμόνες της χαράς και της ηρεμίας. Άρα καταλαβαίνουμε όλοι πως το φαγητό λειτουργεί ως ηρεμιστικό στην κυριολεξία. Αν έχεις καταλάβει γιατί τρως όταν έχεις άγχος, έχει γίνει το πρώτο βήμα για να το καταπολεμήσεις. Πρόκειται εν κατακλείδι για μια μορφή αυτο - φαρμακευτικής αγωγής. 

Ταυτόχρονα, καταναλώνοντας αυτές τις τροφές, ο εγκέφαλος απελευθερώνει ντοπαμίνη και σεροτονίνη – τις χημικές ουσίες της ευχαρίστησης και της ηρεμίας. Το φαγητό λειτουργεί κυριολεκτικά ως ένα ήπιο ηρεμιστικό. Είναι μια μορφή αυτο-φαρμακευτικής αγωγής. Αν νιώθεις ότι το άγχος έχει βάλει τον οργανισμό σου σε έναν μόνιμο συναγερμό τον οποίο δεν μπορείς να κλείσεις, διάβασε εδώ για το πώς η υπερλειτουργία του νευρικού συστήματος επηρεάζει την υγεία μας.

Διάβασε και αυτό αν αναζητάς ευεξία 

Πεινάει το στομάχι ή πεινάει η ψυχή; (Πώς να τα ξεχωρίσεις)

Το να ξεχωρίζεις αυτά τα δύο, δηλαδή αν πεινάει το στομάχι ή η ψυχή θα σε βοηθήσει. Για να γίνει κάτι τέτοιο όμως θα πρέπει να ξέρεις τις διαφορές. Ας τις δούμε μαζί. : 

1. Η σωματική πείνα έρχεται με αργούς ρυθμούς. Έχεις την πολυτέλεια του χρόνου να αποφασίσεις τι θέλεις να φας. Η συναισθηματική είναι βίαιη, σου ζητά επίμονα εδώ και τώρα να ικανοποιηθεί. 
2. Η σωματική πείνα είναι πιο διαλλακτική. Δέχεται τις επιλογές σου. Ένα πιάτο φακές ή αρακάς θα την ικανοποιήσει πλήρως. Η συναισθηματική το αντίθετο. Απαιτεί θέλει το συγκεκριμένο γλυκό εκείνο με την κρέμα πορτοκάλι που σου αρέσει ή το συγκεκριμένο burger. Δεν ανέχεται καμία υποχώρηση. 
3. Η σωματική πείνα όταν χορτάσεις παύει να σε ενοχλεί. Ο εγκέφαλος δίνει σήμα ότι το σώμα είναι πλήρες. Όταν όμως τρως μέχρι να νιώσεις δυσφορία, να φουσκώσεις ίσως και να πονέσει το στομάχι σου, τότε μιλάμε για συναισθηματική πείνα.
4. Η σωματική πείνα δε σε φορτώνει με καμία ενοχή. Άντε αν έχεις φάει καμιά φέτα ψωμί παραπάνω, μέχρι εκεί. Αντίθετα η συναισθηματική έρχεται και μαζί της κουβαλάει ενοχές, τύψεις, αυτομαστίγωμα και ντροπή. 
5. Τέλος η σωματική πείνα συνδέεται με το πότε έλαβες τροφή, πόση ώρα μεσολάβησε. Η συναισθηματική δεν έχει ώρα δεν εξαρτάται από το χρόνο, μπορείς να φας μια πάστα 11 η ώρα και στις 12 να έχεις πάρει ένα μπωλ πατατάκια. 

Τώρα που ξέρεις τις διαφορές είναι εύκολο να καταλάβεις γιατί τρως όταν έχεις άγχος. 

Τι προσπαθεί να καταπιεί το σώμα σου;

Το σώμα σου σίγουρα ψάχνει να ικανοποιήσει κάτι. Το φαγητό δεν αποτελεί κανένα απολύτως πρόβλημα γιατί είναι μόνο το σύμπτωμα. 

Είναι όπως είπαμε παραπάνω ο τρόπος που έχει βρει για να επικοινωνήσει μαζί σου. Αν αλλάξΕΙς την ερώτηση ίσως η λύση παρουσιαστεί. 

Δηλαδή το ερώτημα που πρέπει να κάνεις δεν είναι «γιατί τρώω τόσο;», αλλά «τι είναι αυτό που προσπαθώ να μην νιώσω μέσω του φαγητού;»

Ας δούμε τρία κλασικά παραδείγματα που συναντώ συχνά συχνά στο γραφείο μου:

• Η περίπτωση της Μαρίας (Καταπιεσμένος Θυμός): Η Μαρία δουλεύει σε ένα γραφείο όπου ο προϊστάμενός της είναι εριστικός. Η Μαρία δεν του απαντάει ποτέ, δεν βάζει όρια, γιατί φοβάται τη σύγκρουση. Γυρίζοντας σπίτι, ανοίγει ένα σακουλάκι πατατάκια και το τρώει μανιωδώς. Η πράξη της μάσησης (το τραγανό φαγητό) είναι ένας τρόπος να εκτονώσει την επιθετικότητα και τον θυμό που δεν τόλμησε να εκφράσει λεκτικά. Κυριολεκτικά, «καταπίνει» τον θυμό της.

   

• Η περίπτωση του Νίκου (Μοναξιά και Κενό): Ο Νίκος ζει μόνος. Η μέρα του είναι γεμάτη δράση, αλλά όταν έρχεται το βράδυ και κλείνει η τηλεόραση, η σιωπή στο σπίτι είναι εκκωφαντική. Παραγγέλνει μεγάλες ποσότητες φαγητού απ' έξω. Το φαγητό, γι' αυτόν, λειτουργεί ως συντροφιά. Το ζεστό φαγητό στο στομάχι προσομοιάζει το αίσθημα μιας ζεστής αγκαλιάς, γεμίζοντας το εσωτερικό του κενό.

   

• Η περίπτωση της Ελένης (Εξάντληση): Η Ελένη είναι μητέρα δύο παιδιών. Τρέχει όλη μέρα για να φροντίσει τους πάντες εκτός από τον εαυτό της. Το βράδυ, όταν τα παιδιά κοιμηθούν, τρώει κρυφά σοκολάτες. Είναι η μόνη στιγμή της ημέρας που νιώθει ότι κάνει κάτι «μόνο για εκείνη». Το φαγητό είναι η μόνη της επιβράβευση, το μοναδικό της διάλειμμα.

Τι καταλαβαίνεις από τα παραπάνω; 

Κάθε μπουκιά κρύβει ένα συναίσθημα. Ένα συναίσθημα που είναι κρυμμένο κάτω από το χαλάκι κι αρνείσαι να το αντιμετωπίσεις. Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε κάποιο από αυτό, τότε μάλλον ξέρεις γιατί τρως όταν έχεις άγχος. 

Μήπως δεν σου λείπει το φαγητό, αλλά κάτι άλλο;

Κάπου εδώ αξίζει να κάνουμε ένα βήμα πιο βαθιά.

Γιατί μπορεί τελικά το ερώτημα να μην είναι μόνο «γιατί τρώω όταν έχω άγχος;», αλλά «τι μου λείπει πραγματικά;»

Κάποιες φορές δεν πεινάει το σώμα. Πεινάει η ζωή μας για κάτι που δεν έχουμε.

Μπορεί να σου λείπει:

• Μια ουσιαστική συντροφική σχέση, ένας άνθρωπος με τον οποίο μπορείς να νιώθεις ασφάλεια, σύνδεση και αληθινή εγγύτητα.
• Μια βαθιά ανθρώπινη σύνδεση, μια φίλη, ένας άνθρωπος που να σε ακούει και να σε καταλαβαίνει πραγματικά.
• Μια δουλειά που σε εκφράζει. Ίσως υπάρχει μέσα σου ένα χάρισμα ή μια επιθυμία που δεν τόλμησες ποτέ να ακολουθήσεις.
• Η αίσθηση ότι η ζωή σου έχει νόημα. Ότι δεν περνούν απλώς οι μέρες, αλλά ότι υπάρχει κάτι που σε γεμίζει.
• Η σύνδεση με κάτι μεγαλύτερο από εσένα, ακόμη και μια πνευματική αναζήτηση που έχει μείνει στην άκρη μέσα στην καθημερινότητα.
• Χρόνος για τον εαυτό σου, όταν έχεις περάσει τόσο καιρό φροντίζοντας όλους τους άλλους που έχεις ξεχάσει τις δικές σου ανάγκες.

Και ίσως αυτός είναι ο λόγος που το φαγητό γίνεται τόσο σημαντικό.

Γιατί το φαγητό μπορεί να γεμίσει για λίγο έναν χώρο μέσα μας.

Όταν είσαι ερωτευμένος, για παράδειγμα, μπορεί να ξεχάσεις ακόμη και να φας. Όχι επειδή το σώμα σου έπαψε να χρειάζεται τροφή, αλλά επειδή εκείνη τη στιγμή κάτι άλλο σε γεμίζει. Η χαρά, η προσμονή, η σύνδεση, η ζωή.

Γι' αυτό, την επόμενη φορά που θα νιώσεις ότι θέλεις να φας χωρίς να πεινάς, δοκίμασε να ρωτήσεις τον εαυτό σου:

«Αν δεν έτρωγα αυτή τη στιγμή, τι θα ήθελα πραγματικά να πάρω;»

Ίσως να σου λείπει:

• Μια αγκαλιά.
• Μια ουσιαστική συζήτηση.
• Ξεκούραση.
• Αγάπη.
• Αναγνώριση.
• Δημιουργία.
• Συντροφικότητα.
• Κάτι που έχεις αφήσει για χρόνια στην άκρη.

Ποτέ δεν είναι αργά να ανακαλύψεις τι πραγματικά σου λείπει.

Το Παιδικό Τραύμα και η «Καραμέλα της Παρηγοριάς»

Αν σου πω ότι οι ρίζες του συναισθηματικού παιδικού πρέπει να αναζητηθούν στην παιδική ηλικία, πως θα σου φαινόταν; Κι όμως ισχύει. Ειδικά σε μια χώρα σαν την δική μας που η αγάπη και το φαγητό συνδέονται σε μεγάλο βαθμό. 

Θυμήσου όταν ήσουν παιδί και έκλαιγες, η γιαγιά ή η μαμά σου έδιναν ένα γλυκό ή μια λιχουδιά, προκειμένου να σταματήσεις να κλαις. Έκανες κάτι άξιο ανταμοιβής και αυτή συνήθως ήταν μια έξοδος στο αγαπημένο σου παγωτατζίδικο. 

Αγάπη, παρηγοριά, φαγητό.

Τρεις λέξεις που κρύβουν μέσα του θύμησες και συναισθήματα. 

Και μη μου πει κάποιος πως δεν άκουσε την φράση τι θες να σου ετοιμάσω, όταν ήταν στεναχωρημένος. Λες και οι τηγανητές πατάτες έδιωχναν τις έννοιες που είχες και τη θλίψη. 

Οι ρίζες του συναισθηματικού φαγητού ξεκινούν πολύ νωρίς, από την παιδική μας ηλικία. 

Η κουλτούρα μας όμως περιλαμβάνει τέτοιες συμπεριφορές. Μεγαλώνοντας κι όπως είναι φυσικό τι αναπαραγάγουμε; 

Να αντιμετωπίζουμε έναν συναισθηματικό πόνο με φαγητό. Χωρίζεις, απολύεσαι, μαλώνεις, δεν πάει καλά η δουλειά σου; Το εσωτερικό παιδί μέσα σου αναζητά φροντίδα, αγάπη παρηγοριά. Δηλαδή φαγητό. Άρα η απάντηση δόθηκε στο γιατί τρως όταν αγχώνεσαι. 

Διάβασε και αυτό. 

Πώς να Σπάσεις τον Κύκλο: Ένας Πρακτικός Οδηγός

Μέχρι να ξεκινήσεις το θεραπευτικό σου ταξίδι, υπάρχουν βήματα που μπορείς να εφαρμόσεις από σήμερα κιόλας για να βοηθήσεις τον εαυτό σου.

• Ο Κανόνας των 5 Λεπτών (Pause Button): Νιώθεις μια ακατανίκιτη ορμή, θέλεις να φας κάτι οπωσδήποτε. Μην πεις δεν θα το κάνω. Είναι λάθος γιατί θα απογοητευτείς. Πες οκ, θα το φάω σε 10 λεπτά. Σήκω άλλαξε δωμάτιο, απασχόλησε το μυαλό σου με κάτι άλλο και θα δεις ότι θα περάσει η ώρα και θα έχεις ξεχάσει την παρόρμηση. Αν σε βοηθάει μπορείς να πάρεις βαθιές αναπνοές. Ακόμη και να πιεις νερό μπορεί να σε απομακρύνει από το ψυγείο. 

   

• Ρώτα τον εαυτό σου: "Τι νιώθω αυτή τη στιγμή;" Κατευθύνεσαι προς το ντουλάπι της αμαρτίας όπως το λέω εγώ. Εκεί έχεις αυτά τα καταπραϋντικά σοκολατάκια και τις λατρεμένες από παιδί γκοφρέτες. Πριν το ανοίξεις, στάσου ένα λεπτό για να καταλάβεις τι νιώθεις εκείνη τη στιγμή. Θυμό, απογοήτευση, θλίψη, άγχος; Πολλές φορές ο δρόμος για το ντουλάπι να ξέρεις ότι ανοίγει και από μοναξιά. Αν αναγνωρίσεις το συναίσθημα του αφαιρείς αυτόματα τη δύναμη που ασκεί επάνω σου. Πριν ανοίξεις το ντουλάπι, κάνε μια στάση. Νιώθεις θυμό; Άγχος για την αυριανή παρουσίαση; Μοναξιά; Αναγνωρίζοντας το συναίσθημα, του αφαιρείς τεράστια δύναμη. 

• Μην τιμωρείς τον εαυτό σου: Αν τελικά υποκύψεις και φας, σε παρακαλώ, μην αυτομαστιγωθείς. Η ενοχή προκαλεί νέο άγχος, το οποίο θα σε οδηγήσει ξανά στο φαγητό αύριο. Πες στον εαυτό σου: «Είχα μια πολύ δύσκολη μέρα και το διαχειρίστηκα όπως μπορούσα. Αύριο είναι μια νέα μέρα». Η συμπόνια είναι το ισχυρότερο αντίδοτο στην υπερφαγία.

   

• Βρες άλλες πηγές ντοπαμίνης: Το σώμα χρειάζεται χαλάρωση. Αντί για φαγητό, δώσε του κάτι άλλο. Ένα ζεστό μπάνιο, ένα τηλεφώνημα σε έναν φίλο, το να ακούσεις το αγαπημένο σου τραγούδι, μια μικρή βόλτα. Εγώ αρχίζω και τακτοποιώ το σπίτι για να ξεχαστώ και να χαλαρώσω. 

   

• Κράτα ένα Ημερολόγιο Συναισθημάτων (και όχι Θερμίδων): Αντί να γράφεις τι έφαγες, γράψε πώς ένιωθες πριν φας. Σε λίγες εβδομάδες θα δεις ξεκάθαρα το μοτίβο σου. Θα ξέρεις ακριβώς ποια γεγονότα πυροδοτούν την ανάγκη σου για φαγητό.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΜΑΝΤΑΛΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ

Το να προσπαθείς να κόψεις το συναισθηματικό φαγητό κάνοντας απλώς μια σκληρή, στερητική δίαιτα, είναι μια πράξη καταδικασμένη να αποτύχει. Είναι σαν να βάζεις τσιρότο σε ένα σπασμένο χέρι. Το πρόβλημα δεν είναι οι θερμίδες, το πρόβλημα είναι το συναισθηματικό φορτίο που κουβαλάς.

Στο Mandala Institute, δεν εστιάζουμε στη ζυγαριά, αλλά στην ψυχή σου. Στόχος μας είναι να σε βοηθήσουμε να χτίσεις μια νέα, υγιή σχέση με τον εαυτό σου, ώστε το φαγητό να γίνει ξανά απλώς τροφή και όχι παυσίπονο. Εδώ είναι πώς μπορούμε να δουλέψουμε μαζί:

• Ολιστική Ψυχοθεραπεία: Ανακαλύπτουμε μαζί ποια είναι η αληθινή σου «πείνα». Σε βοηθάμε να εντοπίσεις τα στρεσογόνα γεγονότα της καθημερινότητάς σου και να χτίσεις νέους, υγιείς μηχανισμούς διαχείρισης του άγχους, ώστε να μην χρειάζεται να καταφεύγεις στο ψυγείο.

   

• Αναδρομική Θεραπεία: Μέσω της αναδρομής, μπορούμε να ταξιδέψουμε πίσω στον χρόνο, ακριβώς στη στιγμή που δημιουργήθηκε η ασυνείδητη σύνδεση ανάμεσα στο φαγητό και τη συναισθηματική ασφάλεια. Λύνοντας αυτό το παιδικό τραύμα στη ρίζα του, η επιθυμία για υπερφαγία συχνά εξαφανίζεται εντελώς.

   

• Εκφραστικές Τέχνες (Art Therapy) & Σωματοκεντρική Πρακτική: Μαθαίνεις να ακούς το σώμα σου. Αντί να «καταπίνεις» τον θυμό ή τη θλίψη σου, βρίσκουμε ασφαλείς τρόπους να τα εκφράσεις και να τα αποβάλλεις από το νευρικό σου σύστημα μέσα από τη ζωγραφική, την κίνηση και το σώμα.

   

• Ο βελονισμός μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση του στρες και της συναισθηματικής έντασης, μειώνοντας την ανάγκη να καταφεύγεις στο φαγητό για ανακούφιση. Παράλληλα, μπορεί να ενισχύσει την επίγνωση των πραγματικών σημάτων πείνας και κορεσμού. 

• Mindfulness & Διαλογισμός: Ίσως το πιο δυνατό εργαλείο ενάντια στο συναισθηματικό φαγητό. Σε εκπαιδεύουμε στην «ενσυνείδητη διατροφή» (mindful eating). Μαθαίνεις να παρατηρείς την παρόρμηση χωρίς να υποκύπτεις αμέσως σε αυτήν, δημιουργώντας έναν χώρο ασφαλείας ανάμεσα στο άγχος και την αντίδραση.

Αντί Επιλόγου: Αγκάλιασε το Σώμα σου, Μην το Πολεμάς

Τελειώνοντας αυτό το άρθρο θέλω να σου δώσω μια πολύτιμη συμβουλή. Μην κατηγορείς το σώμα σου είναι πιστός σύμμαχος και δεν σε σαμποτάρει όταν ζητάει τροφή στις 12 το βράδυ. Θέλει ακόμη και με αυτόν τον τρόπο να σε προστατέψει. 

Αντί λοιπόν να θυμώνεις με τον εαυτό σου και το σώμα σου, αγκαλιασέ το και άκου προσεκτικά αυτά που έχει να σου πει. 

Θέλει να σε φροντίσει να σε οδηγήσει μακριά από τοξικούς ανθρώπους, να διώξει τη θλίψη, να σου υπενθυμίσει ότι πρέπει να βάζεις όρια και ίσως να θέλεις να σου θυμίσει το πιο βασικό. Ότι η ψυχή σου διψάει για αποδοχή και αγάπη. 

Το σώμα σου είναι ο πιο πιστός σου σύμμαχος. Δεν σε σαμποτάρει όταν ζητάει επίμονα φαγητό μέσα στη νύχτα. Αντιθέτως, προσπαθεί με κάθε τρόπο να σε κρατήσει όρθιο απέναντι στο άγχος και τη θλίψη.

Αν νιώθεις έτοιμος/η να ξεκλειδώσεις αυτά τα συναισθήματα και να βρεις την εσωτερική σου γαλήνη, διάβασε εδώ για το πώς μπορούμε να περπατήσουμε αυτόν τον δρόμο μαζί.